Overheid aan boord van het U.lab

Innoveren bij de Rijksoverheid

Zojuist las ik een tekst over een reorganisatie binnen een onderdeel van de Rijksoverheid. Men wil hier ‘toewerken naar een cultuur die wendbaarheid faciliteert, maar tegelijk een goede basis biedt voor een stabiliteit en betrouwbaarheid’. Meteen is daar een kritisch stemmetje: Waar wendbaarheid vraagt dat je verantwoordelijkheid en handelingsvrijheid in de gehele organisatie mogelijk maakt, nodigt ‘stabiliteit en betrouwbaarheid’ toch juist uit tot controle van bovenaf? Zucht, weer zo’n voorbeeld van een bureaucratie die met hip woordgebruik de aandacht afleidt van leidende principes als hiërarchische sturing, controle en voorspelbaarheid? Wordt hier goede sier gemaakt met een cosmetische ‘wendbaarheid’ die in werkelijkheid weinig hout snijdt? Of ben ik te snel met mijn oordeel en moet ik de pessimist in mij te beteugelen?

De blokkade van de pessimist

Ik moet denken aan een discussie die een paar jaar geleden voerde met een fervent voorstander van nieuwe manieren van organiseren. Of in ieder geval: een optimist. We spraken over de (on)verenigbaarheid van nieuwe manieren van organiseren en de overheid, mijn werkveld. Mooie ideeën hoor: empowerment, eigen verantwoordelijkheid, resultaatgerichtheid en emergent leiderschap. Maar ik zag het niet zo voor me in de bureaucratieën die aan me voorbij trokken. De optimist dacht juist in mogelijkheden. Aangezien mijn kritische vragen een open onderzoek blokkeerden, kwamen we niet tot een constructief gesprek (‘Nee, dat lukt je nooit in zo’n traditionele bureaucratie/een organisatie met zo’n groot (politiek) afbreukrisico’. Enzovoort…)

De Schotten gaan ervoor

Die pessimist is inmiddels in het gareel en het open onderzoek op gang. Met belangstelling kijk ik naar experimenten met ‘anders organiseren’ in overheidsorganisaties. Een indrukwekkend voorbeeld is te zien bij de Schotse overheid, die samen met partners uit civil society en bedrijfsleven nieuwe manieren van samenwerken en innoveren exploreert. Ze gebruiken daarbij de MOOC (massive open online course) U.Lab, die september 2015 start. Deze cursus gaat over innovatie en verandering aan de hand van Theory U. Voorafgaand aan de start van de cursus in september vinden voorbereidende bijeenkomsten plaats tussen overheid, civil society en bedrijfsleven. Dat de overheid ver weg blijft van een paternalistische rol blijkt uit de openingszin van Kenneth Hogg (mede-initiator en overheidsdirecteur) bij een voorbereidende bijeenkomst:

Hey, we know that the system is broken, and we know that we do not have the answers. We need your help! That’s why we are here.

In de eerste paragraaf van dit artikel lees je meer over de zoektocht van Schotland om het U.lab in te zetten bij de co-creatie van cross-sectorale innovatie platforms die zich bezig houden met actuele thema’s.

Momentum om de toekomst te co-creëeren

Misschien is het onafhankelijkheidsvraagstuk op dit moment wel het belangrijkste thema dat speelt in Schotland. De Schotten toonden daarbij in ieder geval massaal betrokkenheid: het referendum over onafhankelijkheid in 2014 had een opkomst van bijna 85% (het ‘nee kamp’ won, maar niet heel overtuigend). Waar de Schotten willen dat hun stem wordt gehoord bij de vormgeving van hun toekomst vormt het U.lab nu een middel om co-creatie tot stand te brengen. Overheid? Ja. Nieuwe manier van organiseren? Zeker! Ik volg nauwgezet wat er vanaf september gebeurt.

De optimist aan zet

Nu speelt er geen onafhankelijkheidsvraagstuk bij de meesten van ons. Maar we hebben wel allerhande kleine en grote vragen, professioneel of persoonlijk. Die zou je komende september kunnen exploreren in het U.lab waarin ook de Schotten participeren. Alleen of met collega’s. Of je nu voor/met de overheid werkt of niet. Ook interessant als je benieuwd bent naar de grondbeginselen van Theory U. Meld je aan voor de MOOC! Eerst meer weten? Bekijk dit filmpje over het U.lab. En als je dan nog niet bent uitgekeken ook dit filpmje. De makers van U.lab noemen hun aanpak trouwens MOOC 4.0, omdat het naast online ‘college’ ook kansen biedt voor allerlei vormen van interactief leren en presencing. Daarvoor is het wel raadzaam te participeren in een ‘hub’ in jouw directe omgeving. Via de site van het Presencing Institute kun je zoeken naar hubs bij jou in de buurt.

Geen idee of de doelen worden behaald in de reorganisatie waarmee ik dit stuk begon, maar de verandering begint met denken in kansen.

3 thoughts on “Overheid aan boord van het U.lab

  1. Ik kan me voorstellen dat omgaan met nieuwe vormen van organiseren binnen overheidsonderdelen extra lastig is, omdat de bestaande structuren hier vaak niet veel ruimte voor bieden. Wat goed helpt is het geven van concrete voorbeelden. Buurtzorg is zo een voorbeeld. Wanneer vormen van nieuw organiseren ook nog eens gekoppeld kunnen worden aan drivers van oudere organisatiedrivers (zoals efficiency, kostenreductie, productiviteit) dan is dat in ieder de eerste stap naar meer bewustzijn. Wanneer het bewustzijn er eenmaal is dan liggen de wegen klaar om geplaveid te worden met nieuw gedachtengoed. Stapje voor stapje. Beetje bij beetje. En na het denken in kansen komt ook het daadwerkelijke DOEN:)

  2. Ja, slim wat je zegt over organisatiedrivers. Ik ben ervan overtuigd dat verbinding met/ aansluiten bij de huidige beelden en beleving een voorwaarde zijn om beweging te brengen. Anders is het gesprek waarschijnlijk snel afgelopen. Uitdaging is om de deur te openen voor een proces van ‘ontdekken’ of beweging op dit moment passend is (zoals nu bij de Schotten het geval is). Een periode waarin je kansen creëert om succeservaringen én nieuwe belevingen op te DOEN!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *